Eten en drinken in Krakau

Eten is een van de aangenaamste kanten van een stedentrip naar Krakau. Je eet er goed en je betaalt er beduidend minder dan thuis, en de Poolse keuken is een stuk gevarieerder dan het beeld van vlees met aardappelen dat veel bezoekers meebrengen. Van oudsher was vlees juist luxe voor feestdagen; de basis van de keuken bestaat uit granen, aardappelen, kool, paddenstoelen, zuivel en alles wat je kunt fermenteren. Bovendien heeft Krakau een eigen straatvoedseltraditie die je nergens anders in Polen zo aantreft. Op deze pagina zetten we op een rij wat je tegenkomt, hoe het eten in Polen is ingedeeld over de dag en op welke praktische dingen je moet letten, want er is één punt waarop toeristen in Krakau structureel verrast worden.

De gerechten die je zeker tegenkomt

Pierogi zijn de bekendste: halvemaanvormige deegkussentjes met van alles erin. Ruskie zijn gevuld met kwark, aardappel en gefruite ui en horen op elke kaart; verder krijg je ze met zuurkool en paddenstoelen, met gehakt of zoet met bosbessen of aardbeien. Let op de naam: ruskie betekent Roetheens, naar een historische streek in wat nu West-Oekraïne is, en dus niet Russisch. Sinds 2022 noemen veel Poolse restaurants ze uit solidariteit pierogi ukraińskie.
Verder kom je żurek tegen, een zure soep van gefermenteerd roggemeel met witte worst en een half ei, soms opgediend in een uitgehold brood, en barszcz czerwony, de heldere rodebietensoep. Bigos is de stoofpot van zuurkool met vlees en paddenstoelen, gołąbki zijn koolrolletjes en de kotlet schabowy is de Poolse schnitzel. Placki ziemniaczane zijn aardappelpannenkoeken en kopytka, letterlijk hoefjes, zijn aardappelknoedels.

Poolse schnitzel met friet en zuurkool op een bord in een restaurant in Krakau

Wat typisch Krakau is

De obwarzanek krakowski is het symbool van de stad: een gevlochten broodring die eerst kort gekookt en daarna gebakken wordt, met zout, maanzaad of sesam erop. Hij staat sinds 2010 als streekproduct onder Europese bescherming en wordt voor het eerst genoemd in de hofrekeningen van koningin Jadwiga uit 1394. Er gaan er zo’n honderdvijftigduizend per dag overheen, verkocht vanaf een kleine tweehonderd glazen karretjes door de hele stad. Koop hem ’s ochtends, want vers blijft hij maar een paar uur.
Een tweede Krakause klassieker is de maczanka krakowska: langzaam gegaarde varkensnek met ui en karwij in een zacht broodje dat helemaal doordrenkt wordt met de braadjus. In de negentiende eeuw was het het eten van koetsiers en studenten en het geldt als een van de oudste vormen van Pools straatvoedsel.

Zapiekanki en de blauwe bus

Op Plac Nowy in Kazimierz staat de Okrąglak, de ronde markthal, en in de luiken eromheen bakken ze zapiekanki: een half stokbrood met champignons en kaas onder de grill, afgemaakt met saus en tegenwoordig met van alles daarbovenop. Van de eenvoudige variant tot de zwaar belegde loopt het van een paar tot ruim dertig zloty en de kraampjes draaien vrijwel de hele nacht door.
De andere nachtelijke instelling van Krakau is de niebieska nyska, een blauw Pools bestelbusje dat sinds 1991 bij de markthal aan de ulica Grzegórzecka staat. Ze verkopen er gegrilde worst met een broodje, mosterd en ketchup, van een uur of negen ’s avonds tot diep in de nacht en niet op zondag. Alleen contant, en reken op een rij. Het is een instituut waar Krakauers na een avond stappen naartoe gaan.

Uithangbord van een drinkbar bij de oude stadsmuur in Krakau

De melkbar

Een bar mleczny of melkbar is de goedkoopste warme maaltijd die je in Polen kunt krijgen. De eerste opende al in 1896 in Warschau als zuivelrestaurant, lang voor de communistische tijd waarin ze massaal werden. Ze bestaan nog altijd omdat de Poolse staat ze deels subsidieert: de subsidie dekt de niet-vleescomponenten, dus bij een schnitzel wel het paneermeel maar niet het vlees.
Je bestelt en betaalt aan de balie, wacht tot je nummer of je naam wordt geroepen en zoekt zelf een plek. Verwacht geen bediening en geen sfeer, wel eerlijk eten: soep met hoofdgerecht kost er ongeveer twintig zloty. Aan de ulica Grodzka, midden op de koningsroute, zit er een met een blauw-wit bord aan de gevel. Let wel op: sommige moderne zaken noemen zichzelf melkbar maar zijn gewone cafés met melkbarprijzen die het dubbele zijn.

Drinken in Krakau

Bier is sinds 1998 populairder dan wodka in Polen. De grote merken zijn Żywiec, Tyskie, Lech en Okocim, maar interessanter is de ambachtelijke brouwerijscene: Polen telt inmiddels zo’n driehonderd kleine brouwerijen en Krakau heeft er meerdere, waaronder een brouwcafé in een oude tramremise en een brouwerij op de campus van de technische universiteit.
Wodka drink je puur, uit een borrelglaasje en bij het eten. Bij de borrel hoort een zagryzka, iets om na te bijten: gemarineerde haring, een stuk kiełbasa, augurk of brood met reuzel. Bekende soorten zijn Żubrówka met bizongras en Krupnik met honing en kruiden. Nalewka is de zelfgemaakte likeur van vruchten of kruiden op alcohol. Alcoholvrij drink je kompot, van gekookt fruit. En op de kerstmarkt is er grzaniec, de Poolse glühwein, naast grzane piwo, warm bier met gember- of frambozensiroop en kaneel.

Kerstboom en paardenkoetsen op de Rynek Główny in Krakau voor de Lakenhal

Let op de bedieningstoeslag

Dit is het punt waarop bezoekers in Krakau het vaakst worden verrast: veel zaken rekenen een verplichte opłata serwisowa, een bedieningstoeslag, meestal tien procent. In Krakau wordt die vaker en eerder toegepast dan elders in Polen; er zijn zaken die hem al vanaf één persoon rekenen. Een aantal restaurants vermeldt hem niet duidelijk.
Juridisch mag een bedieningstoeslag, maar alleen als je er vóór het bestellen over bent geïnformeerd, in het menu of op een bord bij de ingang. Een toeslag die pas op de rekening opduikt hoef je niet te betalen; de Poolse consumentenautoriteit beschouwt dat als een oneerlijke handelspraktijk. Kijk dus even in het menu voordat je bestelt, en controleer of de toeslag al op de rekening staat voordat je er nog eens tien procent fooi bovenop legt. Is er geen toeslag, dan is tien procent bij goede bediening gebruikelijk.

Hoe de dag is ingedeeld

De Poolse dagindeling wijkt af van de onze. Het ontbijt is hartig en vroeg, met brood, vleeswaren, kaas en ei. De hoofdmaaltijd is de obiad, en die wordt niet ’s avonds maar in de late middag gegeten, doorgaans tussen drie en vijf uur, op zondag eerder. Het is een stevige maaltijd van meestal twee gangen: eerst soep, dan een hoofdgerecht met aardappelen en surówka, een frisse rauwkostsalade. De kolacja, het avondeten, is juist licht: boterhammen, vleeswaren en restjes.
Rond het middaguur bieden veel zaken een danie dnia of zestaw dnia aan, een dagschotel of dagmenu van soep met hoofdgerecht. Dat is fors goedkoper dan à la carte en het is de beste manier om voordelig een goede maaltijd te eten. In de grote steden is dit patroon aan het verschuiven, dus je kunt in Krakau prima de hele dag door terecht.

Vegetarisch en praktisch

Vegetarisch eten gaat in Krakau makkelijk. Er is een ruim aanbod aan vegetarische en plantaardige zaken, van veganistische bakkerijen tot volledig vegetarische ontbijtplekken in Kazimierz, en ook de traditionele keuken helpt mee: pierogi met kool en paddenstoelen, met kwark of met fruit zijn van huis uit vleesloos, net als placki en veel van de soepen. Eén waarschuwing voor veganisten: in het beschermde recept van de obwarzanek zit dierlijk vet.
Kraanwater is in Krakau prima drinkbaar, maar in restaurants wordt het niet gratis geschonken zoals wij gewend zijn; reken op flessenwater. Neem daarom een hervulbare fles mee. En koop op straat verkochte oscypek, de gerookte schapenkaas van de Tatra, met een korreltje zout: het echte beschermde product wordt alleen tussen eind april en begin oktober gemaakt.
Meer praktische informatie staat bij handig om te weten en bij Krakau bezoeken.

Veelgestelde vragen over eten en drinken in Krakau

  • Wat moet je in Krakau geproefd hebben?

    Pierogi, de gevulde deegkussentjes, en żurek, de zure roggesoep met witte worst. Verder de twee Krakause klassiekers: de obwarzanek, de gevlochten broodring van de straatkarretjes, en de maczanka, langzaam gegaard varkensvlees op een broodje dat doordrenkt is met braadjus.

  • Zijn pierogi ruskie Russisch?

    Nee. Ruskie betekent Roetheens, naar een historische streek in wat nu West-Oekraïne is. Ze zijn gevuld met kwark, aardappel en gefruite ui. Sinds 2022 noemen veel Poolse restaurants ze uit solidariteit pierogi ukraińskie.

  • Wat is een bar mleczny?

    Een melkbar, de goedkoopste warme maaltijd van Polen. Je bestelt en betaalt aan de balie en zoekt zelf een plek. Soep met hoofdgerecht kost er ongeveer twintig zloty. Ze bestaan nog omdat de Poolse staat ze deels subsidieert.

  • Moet je in Krakau fooi geven?

    Ongeveer tien procent bij goede bediening. Kijk wel eerst of er al een verplichte bedieningstoeslag op de rekening staat, want die is in Krakau gebruikelijk; leg er dan niet nog eens tien procent bovenop.

  • Wat is die bedieningstoeslag precies?

    Een verplichte opłata serwisowa, meestal tien procent, die veel Krakause zaken rekenen. Juridisch mag dat alleen als je er vóór het bestellen over bent geïnformeerd, in het menu of op een bord bij de ingang. Een toeslag die pas op de rekening opduikt hoef je niet te betalen.

  • Hoe laat eten ze in Polen?

    De hoofdmaaltijd, de obiad, wordt niet ’s avonds maar in de late middag gegeten, doorgaans tussen drie en vijf uur. Het avondeten is juist licht. Rond het middaguur bieden veel zaken een danie dnia aan, een voordelige dagschotel.

  • Kun je in Krakau goed vegetarisch eten?

    Ja, makkelijk. Er is een ruim aanbod aan vegetarische en plantaardige zaken, vooral in Kazimierz, en ook de traditionele keuken helpt: pierogi met kool en paddenstoelen, met kwark of met fruit zijn van huis uit vleesloos.

  • Wordt er in restaurants kraanwater geschonken?

    Nee, dat is in Polen niet gebruikelijk. Het kraanwater in Krakau is prima drinkbaar, maar in een restaurant krijg je flessenwater. Neem daarom een hervulbare fles mee.

  • Wat is een zapiekanka?

    Een half stokbrood met champignons en kaas onder de grill, afgemaakt met saus. Je eet ze bij de Okrąglak op Plac Nowy in Kazimierz, waar de kraampjes vrijwel de hele nacht doordraaien.